مدیریت حوادث غیر مترقبه
مقدمه
حوادث غیرمترقبه ازجمله مسائل بسیار مهمی هستند که همه ساله گریبانگیر دولتها و ملتها شده، تلفات جانی و خسارات مالی فراوانی برآنها تحمیل مینمایند. دربیست سال گذشته، حوادث غیرمترقبه باعث مرگ نزدیک به 10 میلیون انسان شده و بیش از 1000 میلیارد دلارهزینه دربرداشته اند. درهمین مدت نزدیک به یک میلیارد نفر از مردم جهان، یعنی حدود یک ششم جمعیت کره زمین، بطور مستقیم و یا غیرمستقیم درگیر حوادث غیرمترقبه گردیده اند. کشور عزیزما نیز از این امر مستثنی نبوده است. ایران آنگونه که آمارها نشان میدهند، دهمین کشور بلاخیر دنیا و چهارمین کشور بلاخیزقاره آسیاست. درمناطق مختلف کشور، انواع حوادث غیرمترقبه طبیعی، همچون سیل، زلزله، رانش زمین و سقوط بهمن و نیز حوادث غیرمترقبه غیرطبیعی، همچون حوادث ترافیکی، سقوط هواپیما و ... همواره درحال وقوع است. طولانی ترین جنگ تاریخ معاصر نیز که از جانب استکبار جهانی بر کشور ما تحمیل گردید، بیش از چهار صدهزار نفر از بهترین جوانان این مرزوبوم گشت. بیش از 90% از مساحت کشور نیز درمعرض خطرمتوسط به بالا از نظر امکان وقوع زلزله قرارداد و حدوداً هر 10 سال یکبارزلزله های بزرگی درمناطق مختلف کشور به وقوع پیوسته، جمع زیادی از هموطنانمان را داغدارو مصیبت زده مینماید. نکته جالب توجه دراین مورد، قرارگرفتن تهران، بعنوان پایتخت جمهوری اسلامی ایران، با جمعیت بیش از 10 میلیون نفر، درمنطقه باخطر بسیار زیاد از نظر امکان وقوع زلزله است. این درحالی است که کشورهای همسایه نیز از وضعیت مناسبی برخوردارنیستند و هراز چندگاهی باوقوع جنگ درآن کشورها، کشورما شاهد مهاجرت جمعیت زیادی بسوی مرزهاست.
تمامی عوامل فوق درکنار افزایش جمعیت شهرنشین، رشد صنایع مختلف، تغییرات شدید جوی و شیوع میکروبهای جدید و ایبدمی های گسترده بیانگر اهمیت امرمدیریت بحران است.
مراکز درمانی، بعنوان اصلی ترین سازمانهای درگیر درهنگام وقوع حوادث غیرمترقبه، نیازمند وجود برنامه مدون مقابله با حوادث هستند. نتایج یک تحقیق درمورد (( ظرفیت پذیرش همزمان مصدومین درحالت عادی )) در بیمارستانهای شهرتهران، نشان داد که میانگین این تعداد 8 نفر و حداکثر آن 60 نفر است. بعبارت دیگر با درنظر گرفتن حدود 100 بیمارستان درشهر تهران. ظرفیت پذیرش همزمان مجروح درتمامی این بیمارستانها 800 نفر برآورد میشود درحالیکه تخمین زده می شود.وقوع زمین لرزه شدید درتهران، صدها هزارمجروح برجای گذارد.
اثرات حوادث غیرمترقبه برمراکز درمانی
حوادث غیرمترقبه، بسته به نوع، شدت، زمان و مکان وقوع، میتوانند اثرات مختلفی بر مراکز درمانی بجای گذارند که از آن جمله میتوان به تأخیر ویا عدم اطلاع رسانی صحیح و بموقع، سردرگمی پرسنل و بی نظمی آنان، کمبود و تکمیل سریع ظرفیت اورژانس، کمبود تجهیزات ومواد مصرفی، بروز واکنشهای روحی ـ روانی درپرسنل و بیماران، اختلال درعملکرد عادی مرکز درمانی بدلیل خرابی تجهیزات و تأسیسات و نیز ازدحام مردم اشاره نمود. عوامل یادشده بهمراه سایر عوامل ،موجب افزایش موربیدیتیه ومورتا لیته بیماران و مصدومین میگردد. لذا برای کاهش اثرات حوادث غیرمترقبه و پیشگیری از عوارض ناشی از آن، وجود یک برنامه کامل و مدون درکلیه مراکز درمانی ضروری بنظر میرسد.
اهداف برنامه مقابله با حوادث غیرمترقبه
برنامه مقابله باحوادث غیرمترقبه به دو بخش پیش از وقوع حادثه و پس از وقوع حادثه تقسیم میگردد. پیش از وقوع حادثه شناسایی کلیه خطرات محتمل الوقوع، پیشگیری، آماده سازی وایمن سازی مرکز درمانی و پرسنل شاغل در آن، تدوین برنامه کامل مقابله با حوادث غیر مترقبه، آشنا سازی پرسنل با قسمتهای مختلف برنامه و شرح وظایف آنان در برنامه، ایجاد ارتباطات بیرونی با کلیه سازمانهای پاسخ دهنده به حادثه و سازمانهای کمکی مهمترین اهداف برنامه را تشکیل میدهند.
برنامه مقابله باحوادث غیرمترقبه، پس از وقوع حادثه اهداف مهمی همچون تشکیل سریع سیستم فرماندهی حادثه، برقراری ارتباط با ستاد بحران و سایر سازمانهای پاسخ دهنده به حادثه، اجرای دقیق شرح وظایف کلیه واحدها، ارائه خدمات مناسب به بیماران قبلی و مصدومین جدید الورود و نهایتاً ارزیابی مجدد برنامه و بازنگری آنرا دنبال میکند